هیئت ائمه بقیع ع

مشروح بيانات مرجع عالى قدر در جمع بانوان:

بايد خداباورى را در وجودمان تقويت كنيم

بسم الله الرحمن الرحيم

در ايام پايانى ماه مبارك رمضان امسال (8مهرماه1387) به مانند سال هاى گذشته بانوان شهر مقدس قم خدمت آيت الله العظمى سيد صادق شيرازى رسيدند و از بيانات ارزنده ايشان بهره بردند. معظم له در اين ديدار ضمن تأكيد بر مقوله حفظ دين، مهم ترين راهكار آن را تقويت معادباورى و خداباورى دانستند.
متن بيانات معظم له بدين شرح است:
در موضوع وداع با ماه مبارك رمضان دعاهاى چندى از پيشوايان دين صلوات الله عليهم وارد شده است. براى نمونه از امام سجاد و امام صادق عليهما السلام به طور جداگانه دو دعا در اين خصوص وارد شده كه مرحوم اخوى هر دو را در اواخر اعمال ماه مبارك رمضان آورده اند.

بكوشيد اين دو دعا را با التفات به معانى و مضامين بلند آن بخوانيد تا اين كه از ماه مبارك رمضان بيشتر بهره بردارى كنيد. در دعاى وداع امام صادق با ماه مبارك رمضان، آن حضرت به درگاه خداى متعال چنين عرضه مى دارند: «اللهم اني أسألك .... ان تجعل شهرنا هذا أعظم شهر رمضان مرّ علينا منذ أنزلتنا الى الدنيا بركة في عصمة ديني وخلاص نفسي و قضاء حوائجي؛ پروردگارا از درگاه تو مسئلت دارم كه .... اين ماه را پربركت ترين ماه رمضانى قرار دهى كه از زمانى كه به دنيا فرودمان آورده اى به خود ديده ايم و آن را با ايمنى در دين و رهايى نفس و برآمدن حاجاتمان توأم سازى».

حضرت در اين دعا در اواخر ماه مبارك رمضان ازخداى متعال «عصمت در دين» را طلبيده اند. «عصمت» در لغت به معناى نگهدارى است. امامان معصوم نيز از آن رو «معصوم» خوانده مى شوند كه از كارهاى ناروا خوددارى مى كنند و خود را از حرام و مكروه و آنچه خوشايند خدا نيست نگاه مى دارند. اين مقام درجه بالايى از عصمت است ولى ما هم بايد از خداى متعال عصمت در دين را مسئلت كنيم. همان طور كه برخى از مردم از سرمايه، تندرستى يا ديگر داشته هاى دنيوى خود نگهدارى مى كنند دين آدمى نيز به نگهدارى نياز دارد و همان طور كه مى بينيم امام صادق عليه السلام در اين دعاهاى شريف به ما ياد مى دهند نگاهداشت دين خود را از درگاه بارى تعالى درخواست كنيم.

توأم بودن دعا و كوشش
خداى متعال در دو جاى قرآن و طى دو آيه به ما آموخته است كه دعا و درخواست از خدا بايد با كوشش توأم باشد. خداى متعال فرموده است: «قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ؛(1) بگو اگر دعاى شما نباشد پروردگارم به شما اعتنايى ندارد». يعنى انسان بايد روى نياز به درگاه بارى تعالى آورد و برآوردن همه خواسته هايش را از خداى متعال مسئلت كند. در جاى ديگرى از قرآن آمده است: «وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى؛(2) براى انسان جز نتيجه كوشش او حاصلى نيست».
يكى از معانى «سعى» دويدن است. در زبان عربى به كسى كه آهسته راه مى رود نمى گويند در حال سعى است. سعى بين صفا و مروه را نيز از آن رو «سعى» خوانده اند كه بخشى از آن هروله است و براى مردان مستحب است كه با هروله آن را بپيمايند. اصل تشريع سعى بين صفا و مروه ناظر به ماجراى هاجر همسر ابراهيم خليل الله است. وقتى حضرت هاجر با فرزندش اسماعيل در بيابان خشك و بى آب و علف تنها ماند و ديد كودكش از فرط تشنگى در حال جان دادن است به سوى كوه صفا دويد تا مگر به گودال آب يا قافله اى دسترسى پيدا كند. ولى وقتى به آن جا رسيد و آبى نيافت اين بار به سمت كوه مروه دويد و هفت بار اين فاصله را براى يافتن آب پيمود. اين ماجرا باعث تشريع سعى بين صفا و مروه شد به گونه اى كه همه حجاج حتى اشرف اولين و آخرين يعنى پيغمبر اسلام صلى الله عليه وآله نيز بايد هفت بار ميان صفا و مروه به سعى بپردازد. روشن است كه هاجر در آن وضعيت و با وجود تشنگى فراوانِ كودكش اين مسير را آرام آرام نپيموده و با نگرانى و شتاب دويده است.
اگر سعى دويدن با پاست، سعى در عصمت دين به معناى مواظبت و پى گيرى است.
از مقايسه اين دو آيه شريفه معلوم مى شود كه انسان بايد در عين حال كه دست به دعا بر مى دارد و از خدا توفيق و بركت مى طلبد، خود نيز بايد اهل «سعى» باشد و براى عصمت دين و ديگر حوائج خود كوشش و پى گيرى به خرج دهد.
مسئله عصمت دين مسئله مهمى است و هيچ چيز براى انسان به اندازه معصوم بودن و ايمن ماندن دينش از گزند اهميت ندارد. عصمت دين ناظر به امور متعددى است كه يكى از آنها درست بودن اعتقادات انسان است. يعنى بر اثر جهل يا دور ماندن انسان از دين و اهل بيت عليهم السلام، اعتقادات نادرست و عقايدى كه مورد قبول خدا نيست به باورهاى او سرايت نكند. اولين قدم براى نگهدارى از دين دور كردن اعتقادات نادرست و تصحيح اعتقادات است.
در مرحله بعد نوبت به صيانت از اخلاق عملى مى رسد. اخلاق نيك جزو دين است و رسول خدا هدف از بعثت خود را به مسئله اخلاق پيوند زده و فرموده اند: «انما بُعثتُ لأتمم مكارم الأخلاق؛ من فقط براى تكميل والايى هاى اخلاقى [به پيامبرى] برگزيده شدم».
اخلاق عملى و آراسته شدن به اخلاق نيك نيازمند تصميم جدى و پى گيرى است. گاهى يك كلمه يا يك رفتار ناپسند مثل قطع رحم يا ظلم، انسان را نعوذبالله مى سوزاند و جهنمى مى كند و تمام اعمالش را تباه مى كند. در روايت است كه روزى رسول خدا صلى الله عليه وآله فرمودند: هر كس «سبحان الله» بگويد خداى متعال به پاس اين كار برايش درختى در بهشت مى نشاند و هر كس الحمدلله بگويد خداى متعال برايش درختى در بهشت غرس مى كند و آن كه «لا اله الا الله» بگويد خدا برايش در بهشت درختى مى نشاند و كسى كه بگويد: «الله اكبر» خدا در بهشت درختى برايش مى كارد. در اين هنگام مردى از قريش گفت: يا رسول الله، [پس] درختان ما در بهشت بسيار است. پيامبر فرمودند: آرى ولى به هوش باشيد مبادا آتشى به سوى آنها بفرستيد و آنها را بسوزانيد؛ چون كه خداى متعال مى فرمايد: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ؛(3) اى كسانى كه ايمان آورده ايد. از خدا فرمانبردارى كنيد و فرمان پيامبر را اطاعت كنيد و اعمالتان را باطل نكنيد».(4)
تاجرى كه سال ها زحمت كشيده و با سود و سودا سرمايه اى جمع كرده است ممكن است با يك معامله اشتباه تمام سرمايه اش را از دست دهد و چه بسا مقروض شود و به زير صفر برسد. يك جوان تندرست ممكن است بر اثر يك لحظه غفلت و بى احتياطى به نخاع خود آسيب برساند و پنجاه سال فلج بماند. به همين قياس ممكن است يك لحظه غفلت از خدا زيان هاى جبران ناپذيرى به دين انسان وارد كند و خرمن دين آدمى را بسوزاند. از اين جاست كه بايد ايمنى دين را از خدا بخواهيم. براى رسيدن به اين ايمنى از يك سو دعا و درخواست و توجه دائم به خداى متعال، و از سوى ديگر سعى و تلاش لازم است.

معادباورى و خداباورى
من در اينجا نكته اى را يادآورى مى كنم كه ريشه همه مطالب است و آن عبارت است از معاد باورى و خداباورى.
اين دو مطلب خلاصه تمام معارف است و تلاش براى استقرار اين دو مطلب در ذهن و جان، دين انسان را ايمن مى كند.
خداباورى اين نيست كه فقط هنگام دعا كردن و قرآن خواندن به ياد خدا بيفتيم. بلكه خداباورى هميشه و در همه حال در كنار ذهنمان باشد. بدين معنا كه احساس كنيم كه يك وجودِ نگاهبانِ شنواىِ دانا كه از نهان و آشكار خبر دارد و ناديدنى ها را مى بيند و خوب مى شنود هميشه شاهد اعمال ماست. اين وجود متعالى وقتى خوشحال، ناراحت، تندرست، و بيمار هستيم و در همه حال حتى زمانى كه به او التفات نداريم ما را مى بيند و از پنهان ترين نيت هاى قلبى ما خبر دارد. هيچ ذره اى در اين جهان از علم او خارج نيست و به همه جا و همه چيز احاطه دارد. او در عين حال عادل است و به اندازه سنگينى ذره اى به بندگانش ستم روا نمى دارد و بازگشت همه به سوى است. اين همان خداباورى است و تمرين و تلاش لازم است تا انسان خداباور شود.

نكته ديگر معادباورى است. زندگانى اين دنيا به مثابه يك پل است با اين تفاوت كه برخى از ما در ابتداى آن و برخى در اواسط آن قرار داريم و عده ديگرى هم هستند كه بيش از نود درصد اين پل را پيموده اند. در هر حال همه ما بايد از اين پل بگذريم و به قيامت برسيم. لحظه مرگ براى هر كسى آغاز قيامت اوست. در حديث شريف نبوى آمده است: «من مات فقد قامت قيامته؛(5) كسى كه مى ميرد قيامت او برپا شده است» بايد هميشه اين واقعيت در كنار ذهنمان باشد هر چند ندانيم چه زمانى مرگمان فرا خواهد رسيد. بسيار كسان بودند كه صبح زنده بودند ولى روزشان به شب نرسيد يا شب زنده بودند ولى اجل مهلشتان نداد به صبح برسند. در روايت آمده است كه از امام معصوم سؤال شد: چرا برخى هنگام مرگ چشم هايشان باز و عده اى ديگر چشمانشان بسته است؟ حضرت پاسخ دادند: «آن كه چشمانش باز است لحظه اى كه مرگ به سراغش آمده به او مهلت نداده است چشمش را ببندد». چشم انسان اين ويژگى را دارد كه مرتب پلك مى زند و چنين كسانى لحظه اى مرده اند كه چشمشان باز بوده است و نرسيده اند پلك هاى خود را روى هم بگذارند. قرآن كريم درباره اين لحظه مى فرمايد: «فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَلَا إِلَى أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ؛(6) در آن دم نه فرصت وصيت دارند و نه قادرند نزد كسان خود باز گردند».

كسى كه در حال مرگ است و فرزندان و كسانش گرد او را گرفته اند، دوست دارد به همسر و فرزندانش يك كلمه وصيت كند، ولى مجال و مهلت اين كار را ندارد. معادباورى يعنى اين كه به اين امور اعتقاد داشته باشيم و خود را براى آن آماده سازيم.
چون خداباورى و معادباورى واجب است بايد آن را به ديگران هم انتقال دهيم و فرزندان و خانواده و همسايگان و ديگر افراد را به خداباورى و معادباورى فرا خوانيم. كسى كه به راستى به خدا و معاد باورمند باشد حسرت و اندوه او، هم در دنيا و هم در آخرت، كم تر خواهد بود آن كس كه از معاد باورى و خداباورى بى بهره باشد مرتكب هزاران معصيت مى شود و همين معاصى اسباب اندوه و حسرتِ بى پايان او خواهد شد.
معادباورى و خداباورى هم نيازمند دعا و تضرع به درگاه خدا، و در عين حال كوشش و سعى است. على بن حمزه كه از اصحاب و وكلاى امام صادق عليه السلام بود مى گويد: دوستى داشتم كه از نويسندگان [و كارمندان] بنى اميه بود و از من تقاضا كرد او را نزد امام ببرم. وقتى او را نزد امام بردم سلام كرد و نشست و به امام گفت: فدايتان شوم. من در دستگاه اين قوم بودم و از دنياى آنان ثروت بسيارى به دست آوردم و در طلب آن سخت گيرى نكردم [؛ يعنى به حلال و حرام آن اعتنا نكردم]. امام صادق عليه السلام به او فرمودند: اگر بنى اميه كسانى را نداشتند كه برايشان دبيرى كنند، ماليات گرد آورند، برايشان بجنگند و در گردهمايى هايشان حضور يابند نمى توانستند حق ما را غصب كنند و اگر مردم آنان را به حال خودشان رها مى كردند جز چيزى كه به دستشان مى افتاد، چيزى حاصل نمى كردند. آن مرد پرسيد: آيا راه برون رفت و چاره اى براى من هست؟ [حضرت در اين جا چيزى فرموده اند كه شايد در روايات بى نظير باشد] فرمودند: اگر بگويم انجام مى دهى؟ گفت: انجام خواهم داد. حضرت فرمودند: بايد تمام ثروتى كه در دستگاهشان به دست آورده اى كنار بگذارى و هر مالى كه صاحبش را مى شناسى آن را به او برگردانى و اگر صاحب مالى را نمى شناسى آن را صدقه دهى و من برايت نزد خدا بهشت را ضامن خواهم بود. آن مرد براى مدتى سر به زير افكند و آنگاه سر برداشت و گفت: اين كار را خواهم كرد. على بن ابى حمزه مى گويد: آن مرد با ما به كوفه بازگشت و تمام اموالش را كنار نهاد و حتى لباس هايش را از تن درآورد. لذا ما برايش جامه و نفقه اى تهيه كرديم و به او داديم. چند ماه كه گذشت بيمار شد و ما به عيادتش مى رفتيم. يك روز نزد او رفتم و او در حال جان دادن بود. لحظه اى چشم باز كرد و گفت: اى على، به خدا قسم دوستت به وعده خود وفا كرد. پس از كفن و دفن او نزد امام رفتم. وقتى حضرت مرا ديدند نگاهى به من انداختند و فرمودند: يا على، به خدا قسم به وعده اى كه به دوستت داديم وفا كرديم...(7)
اين مرد به راستى كار مهمى انجام داد. خوب است خود را جاى او بگذاريم و ببينيم اگر ما جاى او بوديم حاضر به چنين كارى بوديم؟ معمولا ائمه در چنين مواردى به اين نحو دستور نمى فرمودند. ولى با اين حال اين مرد اين كار دشوار را با موفقيت انجام داد. اين كار او مصداق خداباورى و معادباورى است.
هر يك از ما خواهى نخواهى روزى بايد به تنهايى خدا را ملاقات كنيم. چه خوب است پيش از آن، ساعتى با خود و خدا خلوت كنيم و خود را مهياى آن لحظه سازيم.

در روايت است كه وقتى انسان را در قبر مى گذارند و بستگانش از پيش او مى روند خداى متعال به او مى گويد: همسر و فرزندانت از پيش تو رفتند ولى من نزد تو خواهم ماند... خوب است به گونه اى عمل كنيم كه در آن لحظه كم تر در برابر پروردگارمان شرمنده باشيم.
خداباورى يعنى اين كه هميشه خدا را ناظر بدانيم و مهار زبانمان را از غيبت و دروغ و آزردن مردم نگاه داريم و به آنچه خدا دوست ندارد نگاه نكنيم و آنچه خدا نمى پسندد بر زبان نياوريم و همين طور ديگر اعضا و جوارح خود را در آنچه مورد پسند خدا نيست به كار نگيريم.

داستان مردان و زنان خداباور را بخوانيم و از رفتارشان عبرت بگيريم. ابوذر كسى بود كه حاكمان ظالم برايش كيسه طلا مى فرستادند و او در آن زمان محتاج مبلغ ناچيزى بود تا قوت لايموتى براى خود فراهم كند ولى با اين حال كيسه طلا را پس مى فرستاد و از گرسنگى مرد.

سلمان حاكم مدائن بود و نوشته اند كه زمانى در آن شهر آتش سوزى اتفاق افتاد و مردم اموالشان را جمع مى كردند تا طعمه آتش نشود. سلمان شمشير و قرآن خود را برداشت و گفت: «هكذا ينجو المخفون؛(8) سبكباران اين گونه نجات مى يابند» اين رفتار سلمان مصداق روشن خداباورى است.
سلمان حاكم مدائن بود ولى نه مانند حاكمان بنى العباس كه درباره يكى از آنان نوشته اند وقتى از دنيا رفت چهار مليون زيرپيراهنى داشت! اين شخص حتى اگر هزار سال زندگى مى كرد نمى توانست همه اين لباس ها را بپوشد.

حلم
منظور اين نيست كه همه ما سلمان شويم بلكه منظور اين است كه هر كس هر جا هست به قدر خود تلاش كند و براى آخرت خود بكوشد.
براى مثال بايد كمى در محيط زندگى و ميان خانواده و بستگانمان حلم بورزيم و تندى نكنيم. در محيط بيرون نيز وقتى انسانِ جاهلى سخن ناروايى به ما گفت نبايد تندى كنيم و بدى او را با بدى پاسخ دهيم. اگر بدى و تندى را با تندى پاسخ گوييم كار به جدايى و قطع رابطه مؤمن با مؤمن مى انجامد و اين كار براى طرف مقابل و آخرت او مطلوب نيست. يك انسان مؤمن در تعامل با ديگران، در فكر هدايت و نجات آنان است و غم آخرت آنان را مى خورد. حضرت سيدالشهدا عليه السلام كه پيشوا و الگوى ما هستند در روز عاشورا چندين سخنرانى ايراد فرمودند. يكى از اين سخنرانى ها دمى پيش از شهادت ايشان و مربوط به زمانى بود كه تمام يارانشان به شهادت رسيده بودند. در اين هنگام ابن سعد دستور داد طبل و دهل بنوازند تا مبادا مردم سخنان حضرت را بشنوند و تحت تأثير قرار گيرند. حضرت سيدالشهدا بهتر از هر كسى مى دانستند كه براى يك رهبر بزرگ نظامى گريستن در وسط جبهه جنگ چيز خوبى نيست. ولى در تايخ آورده اند كه آن حضرت در آن لحظه با صداى بلند گريستند.... . برخى از علما فرموده اند كه گريه سيدالشهدا عليه السلام براى خودشان نبود بلكه از اين رو بود كه مى ديدند اين خيل پرشمار چگونه با دست خودشان خود را جهنمى مى كنند...

اگر كسى به ما سخن تندى گفت بايد با او به گونه اى رفتار كنيم كه اين سخن تند او به ده سخن تند تبديل، و خداى نكرده جهنمى نشود. چنين رفتارى را در منطق دين «حلم» مى نامند و همه ما بايد به اين صفت والاى اخلاقى آراسته شويم. حضرت ابراهيم عليه و على نبينا وآله الصلواة والسلام در ميان پيامبران الهى جايگاه ويژه اى دارند تا جايى كه به گفته صاحب بحار هنگام يادكرد نام او، ابتدا بر او و سپس بر پيامبر اسلام و خاندان بزرگوارش درود مى فرستيم و چنين كارى را در حق ديگر پيامبران انجام نمى دهيم. خداى متعال وقتى مى خواهد ابراهيم خليل الله و جلالت قدر و عظمت منزلت او را يادآور شود از ميان آن همه والايى هاى اخلاقى كه در وجود او بود به صفت «حلم» آن حضرت اشاره مى كند: «إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لأوَّاهٌ حَلِيمٌ؛(9) به راستى كه ابراهيم بسيار خدا ترس (يا مهربان) و بردبار بود».
«حلم» كه تا اين اندازه در منظومه اخلاقى اسلام ارزش دارد بدين معناست كه انسان جواب زور و آزار جاهلان را ندهد و از كنار رفتار ناپسندشان كريمانه بگذرد. در حقيقت انسان حليم از رفتار خيره سرانه جاهلان آزرده خاطر و ناراحت نمى شود و با خرسندى و لذت تمام حلم مى ورزد. زيرا خداباورى او به حدى است كه مى داند با چنين كارى مقام او نزد پروردگار بالاتر مى رود.

صبر در مصائب
نكته ديگر صبر در مصائب و سختى ها و گرفتارى هاست. خداى متعال درباره مقام والاى صابران مى فرمايد: «إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ؛(10) فقط پاداش صابران است كه بى حساب داده مى شود».
كسى كه نفس خود را با خداباورى پرورش داده باشد در تلخى ها و ناهموارى ها صبورى مى كند و اين صبورى نه تنها او را خرد نمى كند بلكه براى او با لذت و رضايت خاطر توأم است.
يك خانم مى تواند صابر باشد و به ديگران هم صبر را تعليم دهد. بدين معنا كه معلم شوهر، دختران و يا بستگانش باشد و آنان را تربيت كند. حال ممكن است برخى زودتر و بهتر اين امر را از او فرا گيرند و برخى ديرتر و كم تر. رسول خدا هم معلم بشر بود ولى همگان به يك نحو از تعليمات والاى آن حضرت استقبال نمى كردند. اساساً ما مكلف به نتيجه نيستيم، بلكه ما فقط بايد وظيفه خود را انجام دهيم.
يكى از خطبا براى ايراد سخنرانى در جايى دعوت شد. او هزاران بار منبر رفته بود ولى اين سخنرانى با ديگر سخنرانى ها و منبرهاى آن خطيب يك تفاوت عمده داشت و آن اين بود كه كسانى قرار بود پاى منبر او حاضر شوند كه هيچ وقت در گذشته پاى منبر او حاضر نشده بودند و معلوم بود كه در آينده هم جز همان يك جلسه پاى سخنرانى كسى حاضر نخواهند شد. از آن جا كه آن منبرى شخص با توجه و كاردانى بود عده اى از وعاظ و اهل علم را گردآورد و از آنان پرسيد در آن جلسه درباره چه موضوعى سخنرانى كند؟ يكى از منبرى ها پيشنهاد كرد درباره ربا كه در جامعه بيداد مى كند سخن بگويد، ديگرى گفت: درباره وضعيت حجاب و خانم هاى بى بند و بار سخن بگويد. ديگران موضوعات ديگرى چون فقر، نماز، صبر و... را پيشنهاد كردند. يكى از علما كه منبر هم مى رفت نيز در آن جلسه حاضر بود ولى چيزى نگفت. آن خطيب از آن عالم خواست نظرش را درباره اين موضوع بگويد آن عالم گفت: ديگران پيشنهادهايى فرمودند، شما هم ببينيد كدام بهتر است و همان را عمل كنيد. آن خطيب اصرار كرد كه پيشنهاد تازه اى بدهيد. آن عالم گفت: من هيچ كدام از موضوعات ربا، نماز، صبر و بى بند بارى برخى از خانم ها را پيشنهاد نمى كنم. فقط يك پيشنهاد دارم و آن اين است كه وقتى روى منبر قرار گرفتى و خواستى سخنرانى كنى در ذهنت مجسم كن كه آن بالا روبروى تو حضرت رسول الله صلى الله عليه وآله قرار دارند و به شما مى نگرند و خطاب مى كنند: فلانى، جانب دين مرا نگاه دار. در ذهن خودت تجسم كن كه حضرت به سخنان تو گوش فرا مى دهند.
آن خطيب به اين توصيه عمل كرد و مى گفت آن سخنرانى در ميان تمام سخنرانى هايى كه طى عمرم انجام داده ام بى نظير و استثنايى بود و هيچ يك از سخنرانى هايم از نظر معنويت به پاى آن منبر نمى رسد. به طورى كه خودم و حاضران در آن مراسم ـ كه برخى شايد در طول سال فقط يك شب عاشورا به مسجد بيايند ـ منقلب شده بوديم. عده اى از آنها بر اثر همين منبر به اهل بيت عليهم السلام گرايش پيدا كردند. يك ذره معنويت اين قدر كارايى و قابليت دارد كه چنين افرادى را كه در دوره سال پاى هيچ منبرى حاضر نمى شوند به سمت منبر و مسجد و اهل بيت عليهم السلام متمايل سازد. اين معنويت براى همه قابل تحصيل است. يك جوان مسيحى كه على بن مهزيار باشد بر اثر همين معنويت چنان دگرگون مى شود كه مسلمان و از بزرگان شيعه مى شود به طورى كه هزار سال است مزار دارد و خدا مى داند چند ميليون نفر در كنار مزار او دعايشان مستجاب شده است. هر كسى اين قابليت را دارد و خدا هيچ كس را از اين استعداد محروم نكرده است حتى خود شيطان نيز اين قابليت به او عطا شد ولى به اين موهبت الهى پشت پا زد.

براى حفظ دين، پس از خداباورى و معادباورى توجه ويژه به احكام الهى ضرورت دارد. متأسفانه برخى از كسانى كه در محيط هاى دينى و شهرهاى مذهبى زيسته اند بر اثر ندانستن احكام پس از ده سال يا بيست سال فهميده اند تمام نمازهايشان باطل بوده است.
ريشه اين مسئله بى اطلاعى از احكام است و همه ما نسبت به اين موضوع مسؤليت داريم. اما در اين ميان مسئوليت خانم ها نسبت به خانم ها بيشتر است؛ چرا كه امكان پرسش و ارتباط ميان آنها بيشتر است. خانمى كه اهل نماز و روزه و احياى شب هاى قدر است، مايه تأسف است اگر پس از سال ها بفهمد بايد برخى از روزه هايش را اعاده كند و حتى براى برخى از روزه هايش بايد كفاره جمع بدهد؛ يعنى علاوه بر سير كردن شصت مسكين، بايد شصت روز هم روزه بگيرد.
همه ما مسئوليت داريم كه به نشر احكام اسلامى و اخلاق اسلامى بپردازيم و معادباورى و خداباورى را در جامعه نهادينه سازيم.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

1) فرقان (25)، آيه 77.
2) نجم (53)، آيه 39.
3) محمد (47)، آيه 33.
4) وسائل الشيعه، ج7، ص186، (باب31، مستحباب الإكثار من التسبيحات).
5) بحارالانوار، ج58، ص7 (باب 42 ـ حقيقة النفس والروح...).
6) يس (36)، آيه 50.
7) كافى، ج5، ص16 (باب عمل السلطان وجوائزهم، حديث 4).
8) مجموعه ورام، ج2، ص218.
9) توبه (9)، آيه 114.
10) زمر (39)، آيه 10.